Wymieszać zioła w podanych proporcjach.

Gotować 5 min w 1,5 l wody. Odstawić na 15 min, ostudzić. 433 PIŚMIENNICTWO 1. Bockus H. L.: Gastroenterology. W. B. Saunders Co., Philadelphia, London 1964. — 2. Hafter E.: Gastroenterologia lekarza praktyka. PZWL, Warszawa 1958. — 3. Mieszanki ziołowe w lecznictwie (Z. Połomski, red.). Warszawa 1956. — 4. Muszyński J.: Roślinne leki ludowe. PZWL, Warszawa 1958. — 5. Podstawy medycyny wewnętrznej (T. R. Harrison, red.). PZWL, Warszawa 1969. — 6. Poradnik terapeutyczny. PZWL, Warszawa 1969. — 7. Postępy gastroenterologii, 1974. — 8. Postępy gastroenterologi, 1976.— 9. Przybylski A.: Leki stosowane w chorobach przewodu pokarmowego, PZWL, Warszawa 1970. — 10. Receptariusz zielarski, Herbapol. WPLiS, Warszawa 1967. 11. Terapia współczesna (B. Złotnicki, red.). PZWL, Warszawa 1967. — 12. Vademecum fitoterapii. PZWL, Warszawa 1959. Dr med. Arkadiusz Stańczyk Doc. dr hab. farm. Aleksander Ożarowski CHOROBY WĄTROBY, DRÓG ŻÓŁCIOWYCH I TRZUSTKI Wątroba jest największym laboratorium organizmu ludzkiego, włączonym między dwa układy — trawienia i krążenia. Istnieje ścisłe sprzężenie zwrotne między czynnością tego narządu a sprawnością działania wymienionych układów, dlatego jakiekolwiek poważniejsze zakłócenia w pracy wątroby muszą wcześniej lub później odbić się ujemnie na pracy narządów trawienia i krążenia, szczególnie serca. Z drugiej strony wszelkie zaburzenia trawienne, zwłaszcza przedłużające się i nasilające, uszkadzają przede wszystkim miąższ wątroby. Dlatego najbardziej fizjologiczna droga leczenia chorób wątroby prowadzi przez przewód pokarmowy. W ziołolecznictwie wykorzystuje się tę drogę do podawania wyciągów ziołowych lub specyfików roślinnych, zawierających całe bogactwo związków organicznych i nieorganicznych, niezbędnych do przywrócenia równowagi czynnościowej w naszym organizmie. Leki roślinne ułatwiają proces odtruwania wątroby, mają właściwości moczopędne, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, wzmagają przepływ żółci, znoszą stany skurczowe w obrębie dróg żółciowych, zwiększają wytwarzanie żółci w wątrobie, pobudzają również czynność trawienną, gdyż regulują ilość soku żołądkowego, prawidłową perystaltykę jelit oraz dopływ soku żółciowo- trzustkowego. W wydawnictwach specjalistycznych o chorobach wątroby, dróg żółciowych i trzustki podane są wszelkie niezbędne dla lekarza dane, natomiast w niniejszym rozdziale ograniczymy się tylko do tych wiadomości, które są konieczne dla zrozumienia potrzeby stosowania preparatów ziołowych i ich dużych możliwości w zachowawczym leczeniu wymienionych chorób. WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY HEPATITIS YIRUSALIS Jest to zakaźna choroba wywołana wirusem A (nagminne zapalenie wątroby) lub wirusem B (wszczepienne zapalenie 435 wątroby), przebiegające z objawami żółtaczki (stąd nazwa choroby żółtaczka zakaźna lub wirusowa) z gorączką, lecz bez znaczniejszego powiększenia wątroby. Zakażenie wirusem A następuje doustnie przez wodą, pokarmy, owoce itp., po uprzednim zakażeniu przez odchody chorych, natomiast zakażenie wirusem B następuje po wprowadzeniu do krwi (np. przez igły do strzykawek, zgłębniki, transfuzje). W wyniku zakażenia ok. 2/3 osób choruje, a ok. 1/3 ma przebieg bezobjawowy i staje się nosicielami wirusów. Osoby, które przebyły chorobę, nabywają odporność, lecz tylko na ten sam rodzaj zakażenia, gdyż nie istnieje odporność krzyżowa na wirusy A i B. Choroba rozpoczyna się okresem wylęgania, który dla nagminnego zapalenia wątroby (wirus A) wynosi 2—6 tygodni, dla wszczepiennego zapalenia wątroby (wirus B) wynosi 2—6 miesięcy. W tym czasie nie ma jakichkolwiek typowych objawów, a jeśli już pojawią się (np. gorączka, dreszcze, osłabienie ogólne, bóle głowy), to rozpoczyna się tzw. faza przed-żółtaczkowa, trwająca 4—8 dni i bardzo często uznawana za grypę, zatrucie pokarmowe, zapalenie stawów, zależnie od objawów dominujących. Dopiero z początkiem fazy żółtaczkowej i przy równoczesnym nasileniu się podanych już objawów można z bardzo dużym prawdopodobieństwem rozpoznać chorobę i skierować na leczenie szpitalne. Okres leczenia szpitalnego może trwać do 6 tygodni, lecz zazwyczaj po 2 tygodniach zaczyna zmniejszać się nasilenie objawów ogólnych, a widomym tego znakiem jest wydalanie coraz ciemniejszego kału (początkowo był odbarwiony) i coraz jaśniejszego moczu (początkowo był ciemny). Leczenie wirusowego zapalenia wątroby (wzw) opiera się na lekach działających objawowo, ponieważ nie znamy leków działających przyczynowo. Jest to w istocie pomoć udzielana organizmowi w jego walce z chorobą i z jej późniejszymi skutkami. Podczas leczenia szpitalnego zapewnia się chorym spoczynkowy tryb życia, prawidłową dietę (10,47—12,56 kJ, tj. 2500—3000 cal z wyłączeniem wielu potraw), podawanie witamin (B comp., C, K, P), preparatów wątrobowych zawierających witaminę B12 (Extr. Hepatis forte, Hepason), czynników chroniących wątrobę i lipotropowych (cholina, metionina, inozyt, Lipotropin, Cocarboxylasum) oraz preparatu Methiovit. Wyjątkowo i tylko w bardzo ciężkich przypadkach ze zmianami wskazującymi na rozwijającą się marskość wątroby lub ostry pozapalny zanik wątroby stosuje się kortykoterapię (np. Encorton, Dexamethason). W tej fazie choroby podawanie leków roślinnych ma pełne uzasadnienie, bowiem długotrwałe obserwacje przeprowadzone na jednym z oddziałów szpitalnych, wykazały ich skuteczność. U osób pijących napary z ziół stwierdzono szybsze ustępowanie żółtego zabarwienia skóry, ciemnego moczu, odbarwionych stolców i równolegle z tym 436 szybszą poprawę subiektywną i obiektywną niż u chorych nie przyjmujących wyciągów ziołowych. Co więcej, u osób, którym podawano leki roślinne, dużo rzadziej występowało obostrzenie objawów klinicznych, nawroty żółtaczki, skłonności do przewlekłego zapalenia wątroby lub ostrego żółtego zaniku wątroby (atrophia hepatis acuta flava).