Wymieszać zioła w podanych proporcjach.

Odwar z 3 łyżeczek ziół na 3 szklanki wody; pić podczas dnia po szklance. Podane powyżej przykłady leczenia remineralizującego i uszczelniającego śródbłonki naczyń pozwalają niejednokrotnie na przerwanie ciągłego stosowania preparatów przeciwbólowych i przeciwzapalnych drażniących ścianą żołądka i często uszkadzających przy dłuższym zażywaniu narządy miąższowe. Oprócz przyjmowania ziół i stałego wykonywania ćwiczeń usprawniających wskazane jest stosowanie okładów borowinowych na staw biodrowy — wg zasad podanych w rozdziale o rehabilitacji. Okłady te największe zastosowanie będą miały u chorych, którzy z powodu znacznego ograniczenia ruchów w stawach biodrowych mają trudności z wejściem do wanny. W przypadkach, w których kalectwo pozwala na kąpiel, można stosować kąpiele w wywarze z igliwia lub w wywarze z siana albo kąpiele w naparze z kwiatu lipowego (Inflor. Tiliae) i korzenia łopianu (Rad. Bardanae). Podczas kąpieli zaleca się wykonywanie ruchów w stawach biodrowych. Po kąpieli obowiązuje leżenie przez okres godziny na twardym tapczanie — 523 pół godziny na wznak, a drugie pół godziny na brzuchu ze stopami opuszczonymi poza tapczan, w celu zapobieżenia względnie zmniejszania przykurczów w stawach biodrowych. Gościec zwyradniający stawów kolanowych Gonarthrosis Uszkodzenie chrząstki w stawach kolanowych często występuje jako następstwo przebytych urazów kolan, np. u sportowców, u osób wykonujących pracę stojącą, a przede wszystkim u osób ze znaczną nadwagą. Ból utrudnia chodzenie, co zmusza chorego do prowadzenia siedzącego trybu życia i powoduje zwiększanie w dalszym ciągu wagi. Na brzegach powierzchni stawowych piszczeli i kości udowej występują procesy wytwórcze, polegające na tworzeniu się wyrośli kostnych, tzw. osteofitów. Osteofity występują również na brzegach rzepki. Zasadą leczenia jest odciążenie kończyn przez zmniejszenie wagi ciała lub używanie laski albo kuł ramieniowo-łokciowych podczas chodzenia, choćby tylko po domu, a następnie wzmocnienie mięśni stabilizujących kolano przez wykonywanie odpowiednich ćwiczeń w odciążeniu, a więc w pozycji leżącej (najprostsze ćwiczenia to jazda na rowerze, nożyce proste i nożyce skrzyżne). Ćwiczenia należy wykonywać rano, jeszcze przed wstaniem z łóżka, po kilka razy każde ćwiczenie. Podczas dnia można stosować okłady borowinowe na stawy kolanowe przez 15—30 min. Okłady stosuje się przez 2 dni z rzędu z jednodniową przerwą. Na noc można wykonać okład pod ceratką z odwaru z korzenia żywokostu (Rad. Symphyti) lub z liści jeżyny (Fol. Rubi fruticosi). Bóle zmniejsza diatermia krótkofalowa, zastosowana poprzecznie na stawy kolanowe. Przy wysięku wskazana jest diatermia przez okład borowinowy. Stosować ją można codziennie przez okres tygodnia, po czym należy zmienić leczenie. Doraźną ulgę przynoszą środki drażniące, jak Linimentum Capsici comp., okłady z tartego chrzanu lub maść Capsiplex. Przeciwbólowo i lekko drażniąco działa maść Capsiderm oraz emulsja Capsigel. Skórę należy obmyć ciepłą wodą i na chore miejsca nałożyć cienką warstwę maści, wcierając ją palcami. Miejsca posmarowane przykryć gazą. W przypadku silnego podrażnienia skóry lub błon śluzowych należy obmyć ją naparem z rumianku lub wodnym roztworem azulanu. Stosując preparaty drażniące skórę należy pamiętać, żeby nie wywołać zbyt silnego podrażnienia, gdyż może to uniemożliwić później stosowanie innych zabiegów. 524 Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze stawów stóp Zmiany w stawach skokowych są spowodowane najczęściej urazami. Zmiany w stawach śródstopia i stawach śródstopno-palcowych najczęściej są spowodowane spłaszczeniem sklepienia podłużnego i poprzecznego z wytworzeniem stopy płaskiej, a przy wadliwym ustawieniu stopy płasko-koślawej. Ból w stopie płaskiej występuje wskutek nieprawidłowego obciążenia kości skokowej, piętowej i łódkowatej oraz rozciągania więzadeł stopy. Leczenie przy nie utrwalonych zmianach ma za zadanie wzmocnienie układu mięśniowego i więzadłowego stopy oraz rozluźnienie występujących stanów skurczowych w obrębie mięśni. Pierwszy cel osiąga się przez polecenie wykonywania choremu codziennych ćwiczeń stóp rano przed wstaniem z łóżka (przed obciążeniem) i wieczorem zaraz po udaniu się na spoczynek. Rozluźnienie mięśni stóp dają kąpiele w roztworach soli, a jeszcze intensywniej działają kąpiele w roztworach ziołowych, np. w wywarze z kory wierzbowej (Cort. Salicis). Kąpiel ta ma pewne działanie przeciwbólowe oraz zmniejsza pocenie się stóp. Kąpiel w naparze z liści rozmarynu (Fol. Rosmarini) działa regenerujące. Działanie rozmiękczające, przeciwzapalne, rozluźniające i lekko przeciwbólowe mają kąpiele w odwarze z nasion kozieradki (Sem. Foenugraeci), ziela macierzanki (Herb. Serpylii), kłączy tataraku (Rhiz. Calami), koszyczków rumianku (Anth. Chamomillae). Działanie przeciwbakteryjne, rozmiękczające i łagodzące podrażnienia skóry oraz poprawiające krążenie krwi i chłonki wywierają kąpiele w odwarze z ziela nostrzyka lekarskiego (Herb. Meliloti), zioła lnicy (Herb. Linariae), liści babki lancetowatej (Fol. Plantaginis lanc.). Działanie rozluźniające, poprawiające krążenie krwi i chłonki oraz lekko przeciwzapalne wywiera kąpiel w naparze z koszyczków rumianku (Anth. Chamomillae), ziela uczepu trójdzielnego (Herb. Bidentis tripartitae), ziela marzanny (Herb. Asperulae) i ziela majeranku (Herb. Majoranae). Kąpiele stóp należy robić codziennie przez okres ok. 10 dni. Po 2- tygodniowej przerwie można kąpiele ponowić. Czas trwania kąpieli 10— 15 min; temperatura 38—39°C. Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa Spondyloarthrosis Choroba polega na tworzeniu się wyrośli kostnych (osteofitów) na brzegach kręgów, co spowodowane jest zmianami sprężystości tarcz międzykręgowych. Zmiany w odcinku szyj- 525 nym są jedną z częstych przyczyn bólów głowy, występujących rano i budzących często chorego. Bóle te mijają nieraz pod wpływem ruchu podczas dnia. Zmiany w odcinku lędźwiowym, ustalone lub dopiero zaczynające się pod postacią dyskopatii, powodują występowanie bólów o typie korzonkowym. U osób w wieku podeszłym bóle te łączą się często ze starczą osteoporozą. Leczenie polega na wykonywaniu stałych ćwiczeń wzmacniających mięśnie brzuszne, mięśnie pleców i karku. W okresach zaostrzeń stosuje się leżenie na równym i nie uginającym się posłaniu (deska włożona pod materac) oraz zabiegi cieplne i w razie konieczności środki przeciwbólowe. Dobre działanie wywiera wstrzykiwanie śródskórne wyciągu z jemioły w dawkach o coraz to większym stężeniu, pod postacią preparatu Plenosol. W nerwobólach wywołanych przez zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa pomagają liczne środki stosowane zewnętrznie, drażniące miejscowo skórę i wywołujące jej przekrwienie. Ma to zastosowanie zwłaszcza w bólach spowodowanych zmianami w tarczach międzykręgowych, polegających na przesunięciu lub nawet całkowitym wypadnięciu jądra miażdżystego. Objawy, jak silny ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący najczęściej do jednej z kończyn, charakterystyczne ustawienie kręgosłupa, nasilanie się bólu podczas kaszlu, objawy ubytkowe, polegające na zniesieniu niektórych odruchów ścięgnistych — często poprawiają się pod wpływem ułożenia na równym i nie sprężynującym materacu, stosowania kąpieli w odwarach ziołowych i wcierania w okolicę lędźwiowo-krzyżową maści Capsiplex lub Capsigel. Kąpiele w odwarach ziół stosujemy najczęściej w postaci kąpieli półpełnych (chory siedzi w wannie zanurzony w wodzie do wysokości pępka) o temperaturze 38°C. Czas trwania kąpieli stopniowo przedłużamy, zaczynając od 5 min, a dochodząc do 10 min. Wyjątkowo u ludzi młodych i ze zdrowym układem krążenia można przedłużyć czas kąpieli do 15 min. Wzmocnienie efektu terapeutycznego można osiągnąć przez kocowanie. Pod koniec kocowania dajemy choremu do picia szklankę odwaru z kwiatu lipowego i owoców czarnego bzu.